Dün­ya­da tek­no­lo­ji ve yapay zekâ ya­rı­şı­nın kes­kin­leş­ti­ği, ge­le­ce­ğin eko­no­mi­si­nin pay­la­şı­mı­nın ise bu alan üze­rin­den yü­rü­ğü bir sü­reç­te, son ya­pı­lan açık­la­ma­la­ra ba­kı­lır­sa AB ile önü­mü­ze gelen fır­sa­tı ka­çır­dık.

Dün­ya­da ana eksek yapay zekâ ça­lış­ma­la­rın­da iki kutup or­ta­ya çı­kı­yor. Bir ta­raf­ta Çin, diğer yanda ABD, bu alan­da­ki ça­lış­ma­la­rıy­la da, ça­lış­ma­yı des­tek­le­yecek ma­den­ler­den ya­zı­lım­la­ra kadar açı­lım­la­rıy­la bilek gü­re­şi ya­pı­yor.

Gü­nü­müz­de ya­şa­dı­ğı­mız bir­çok me­se­le­nin te­me­lin­de maden, ener­ji başta olmak üzere bu re­ka­be­ti şe­kil­len­di­recek ar­gü­man­la­rın ön plana çık­tı­ğı­nı ve me­se­la İran – ABD hat­tın­da esas me­se­le­nin de nük­le­er bomba ol­ma­dı­ğı­nı bi­li­yo­ruz.

El­de­ki de­ğer­le­rin kime ve­ri­le­ce­ği ya da kendi ala­maz­sa ra­ki­be ve­ril­me­ye­ce­ği­ni temin kur­gu­su üze­rin­den ya­şa­nan tar­tış­ma­la­rın tam gö­be­ğin­de Tür­ki­ye nasıl bir fır­sat ka­çır­mış ola­bi­lir? As­lın­da bunu daha önce dile ge­tir­miş ve fır­sa­tı de­ğer­len­dir­me­miz ge­rek­ti­ği­nin de al­tı­nı çiz­miş­tim.

Çin – ABD hat­tın­da süren yapay zekâ ve veri eko­no­mi­si ya­rı­şın­da, bize bu fır­sa­tı sunan en önem­li fak­tör, Drag­hi’nin Av­ru­pa Bir­li­ği için oluş­tur­du­ğu ve tek­no­lo­ji, yapay zekâ gibi ko­nu­lar­da çok geri kal­dı­ğı­nı söy­le­di­ği ra­por­du.

Av­ru­pa Bir­li­ği bu ya­rış­ta geri kal­dı­ğı­nın ve po­zis­yon ala­ma­dı­ğı­nın far­kın­day­dı. Ni­te­kim Drag­hi’nin ra­po­ruy­la bunun en net şek­liy­le de altı çi­zil­di. AB bunun üze­ri­ne re­gü­las­yon­lar ko­nu­sun­da rol üst­len­me­yi he­def­le­di.

Ha­tır­la­na­ca­ğı üzere zaten dün­ya­nın ilk yapay zekâ ya­sa­sı da AB’den geldi. Fakat tek­no­lo­ji­nin hızla ge­li­şi­mi, de­ği­şi­mi ve ya­pı­sı ne­de­niy­le re­gü­las­yon be­lir­le­yi­ci olmak güç­lük ser­gi­li­yor­du ve hıza ye­tiş­mek müm­kün ol­mu­yor­du. Yine de bu ça­lış­ma­la­rın son de­re­ce kıy­met­li ol­du­ğu­nu dü­şü­nü­yo­rum. Ama re­ka­bet­te po­zis­yon al­ma­ya yet­me­di.

İşte o ra­po­run ya­yın­lan­dı­ğı ta­rih­ler­de bir öneri or­ta­ya at­mış­tım. Tür­ki­ye’nin AB’ye bir tek­lif­le git­me­si­ni, fi­nans­ma­nı AB’den, insan kay­na­ğı Tür­ki­ye’den Av­ru­pa’nın yapay ze­kâ­sı­nı oluş­tur­ma fır­sa­tı­nı do­ğa­bi­le­ce­ği­ni be­lirt­miş­tim.

Zaten süreç için­de AB’nin açık­la­dı­ğı he­def­ler ve kay­nak­lar da buna fır­sat ol­du­ğu­nu net bir bi­çim­de ka­nıt­la­dı. Fakat ne yazık ki ha­ma­set­ten sıra buna yine gel­me­di. Şimdi ne açık­la­nı­yor?

ABD Eko­no­mik İşler­den So­rum­lu Dı­şiş­le­ri Bakan Yar­dım­cı­sı Hel­berg’in, bir zir­ve­nin açı­lı­şın­da yap­tı­ğı ko­nuş­ma­dan Fi­nan­ci­al Times’a yan­sı­yan ha­ber­den gö­rü­yo­ruz ki, AB, ABD’nin ya­nın­da saf tu­tu­yor.

Av­ru­pa Bir­li­ği, Hol­lan­da, Al­man­ya ve Yu­na­nis­tan batı cep­he­si­nin müt­te­fik­le­riy­le bir­lik­te Çin’e karşı oluş­tur­du­ğu Pax Si­li­ca gi­ri­şi­mi­ne ka­tıl­dı. Hel­berg, aynı za­man­da bunun fikri ba­ba­sı ola­rak da ta­nı­nı­yor.

Peki Tür­ki­ye ne ya­pa­cak? Ya tü­ke­ti­ci ola­cak ya da bir safa ka­tı­la­cak. Oysa önü­müz­de­ki üçün­cü bir cephe açma ve AB ile bir­lik­te Av­ru­pa yapay ze­kâ­sı­nı oluş­tur­ma ola­na­ğı vardı. Ka­çır­dık. Zaten önü­mü­ze ge­len­le­ri ha­ma­set ne­de­niy­le gör­me­me tav­rı­mı­zın ma­li­yet­le­ri­ni he­sap­la­mak bile güç.

Ni­te­kim daha önce Yu­na­nis­tan eko­no­mik krize gir­di­ğin­de de ben­zer bir tek­lif­te bu­lun­muş­tum. Sı­kın­tı­lı ko­nu­la­rı­mı­zı rafa kal­dı­rıp, Ege-Ak­de­niz do­ğal­gaz ve pet­rol hav­za­sı­nı be­ra­ber yö­net­me­yi, dün­ya­da Ege mut­fa­ğı ile zin­cir­ler aç­ma­yı, tu­rizm­de Ege des­ti­nas­yo­nu ya­rat­ma­yı hayal et­miş­tim. Bi­zim­ki­ler gidip borç tek­lif edin­ce de bir çuval in­ci­ri ber­bat et­miş­ler­di.

Bir örnek daha ve­re­yim. 2 binli yıl­lar, yani pa­ra­sal ge­niş­le­me­nin ol­du­ğu dönem. Dün­ya­ya ak­tı­ğı Tür­ki­ye’ye de kay­nak aktı. Ama eko­no­mi yö­ne­ti­mi bunun ken­di­le­ri­ne özel ol­du­ğu­nu zan­ne­dip, ge­le­ni ar-ge ve ben­ze­ri ge­liş­me­le­re yön­len­dir­mek ye­ri­ne, tü­ke­tim eko­no­mi­si ya­ra­tıp her­ke­si borca ba­tır­dı­lar. Bugün 25 mil­yo­nu aşkın icra iflas dos­ya­sı önü­müz­de du­ru­yor. O kay­na­ğı iyi kul­la­nan Çin ise borç ye­ri­ne fi­nans­man yapıp, bugün dün­ya­da re­ka­bet edi­yor.

Bazen tarih önü­nü­ze kas­la­rı­nı­za uygun fır­sat dolu hamle ola­nak­la­rı ge­ti­rir. Ama siz ras­yo­nel dü­şün­mek, hayal kur­mak ve proje üret­mek ye­ri­ne, ha­yal­pe­rest bir bi­çim­de söy­lem ve eylem ge­liş­ti­rir­se­niz, hem fır­sat­lar kaçar; hem de ya­şa­nan so­run­la­rı­nız kro­nik­le­şir.

Şimdi AB, ABD cep­he­si­ne ka­tı­la­rak en azın­dan re­gü­la­tif özel­lik­le­riy­le ye­ni­den po­zis­yon almak is­te­yecek. Kendi adına belik de haklı. Ama so­ra­rım size, ya­ra­tı­cı­lık ve çözüm üre­te­rek ya­şa­mak zo­run­da ol­du­ğu için kas­la­rı güç­len­miş Tür­ki­ye’nin önüne gelen bu fır­sa­tı da ka­çır­mak yazık ol­ma­dı mı? İşte size ha­ma­set­ten arın­mış viz­yon ek­sik­li­ği­nin fa­tu­ra­sı. Öde, öde­ye­bi­lir­sen.