Tür­ki­ye’nin ilk çey­rek iş­siz­lik ve­ri­si açık­la­dı. Artık bunu tar­tış­ma­ya bile gerek ol­ma­dı­ğı­nı dü­şü­nü­yo­rum. Eğer siz aynı bül­ten için­de yüzde 8,2 iş­siz­lik açık­lar­ken, yüzde 30’u aşkın atıl iş gücü, yani ge­rek­çe­si ne olur­sa olsun fi­ilen iş­siz­den bah­se­di­yor­sa­nız, bı­ra­kın rakam çar­pı­tıp bu­nun­la övün­me­yi, eko­no­mi­yi ve sos­yal ha­ya­tı çok ciddi bir riske iti­yor­su­nuz de­mek­tir.

Eği­tim se­vi­ye­si tar­tış­ma­lı, tü­ke­tim eko­no­mi­si­ne kö­rük­len­miş top­lum­lar­da, bir de yeni ne­sil­le­re ge­lecek ya­rat­ma­yıp, faz­la­ca da çocuk is­ti­yor­sa­nız, bi­le­rek ya da bil­me­ye­rek il­le­ga­li­te­ye ucuz insan kay­na­ğı ye­tiş­ti­ri­yor­su­nuz de­mek­tir.

Bunu de­fa­ten söy­le­dik. İşin bu alan­da­ki risk­le­ri­ni çokça dile ge­tir­di­ğim için tek­rar aynı ko­nu­ya gir­me­ye­ce­ğim. Bu ra­kam­lar için­de sis­te­ma­tik ola­rak ve ay­lar­dır de­ğiş­me­yen bir bi­çim­de üre­tim eko­no­mi­si­nin dı­şı­na kayan bir fo­toğ­ra­fı ve de­mog­ra­fik ya­pı­yı dile ge­tir­me­nin şu an daha ha­ya­ti ol­du­ğu­nu dü­şü­nü­yo­rum.

DİSK-AR Ra­po­ru’na göre de, resmi ve­ri­ler­le de doğ­ru­lan­dı­ğı şek­liy­le 66 mil­yo­nu aşkın insan ça­lış­ma ya­şa­mı­na girme po­tan­si­ye­li ta­şır­ken, 35 mil­yon in­sa­nı is­tih­dam edip, bunun tam za­man­lı, ka­yıt­lı ça­lı­şan sa­yı­sı 22 mil­yo­nun biraz üze­rin­dey­se, ger­çek ta­nım­lı işsiz sa­yı­nız da sa­de­ce 13 mil­yo­nu aş­mış­sa durup dü­şün­me­niz lazım.

Me­se­le sa­de­ce bu­ra­da da bit­mi­yor. Ça­lı­şan in­san­la­rın yüzde 60’a ya­kı­nı­nı hiz­met sek­tö­rün­de is­tih­dam edi­yor­sa­nız, ta­rım­dan sa­na­yi­ye kadar ça­lı­şan sa­yı­sı eri­yor­sa, bunu sa­de­ce ter­cih ola­rak ni­te­len­di­re­mez­si­niz.

Bu bir ya­ra­tı­lan eko­sis­tem çık­tı­sı­dır. Çünkü hiz­met sek­tö­rün­de ça­lı­şan­la­rın eği­lim­le­ri­ne bak­tı­ğı­nız­da da İŞKUR ve­ri­le­ri baz alın­dı­ğın­da iş ara­yan­la­rın da işe alım­la­rın­da ilk üç sı­ra­sın­da gar­son­luk, gü­ven­lik per­so­ne­li ve tez­gah­tar­lık var.

Yani hiz­met sek­tö­rü­nü is­tih­dam eder­ken katma de­ğer­li tu­rizm per­so­ne­lin­den, ya­zı­lım­cı­dan ve­sa­ire de ağır­lık­lı ola­rak söz et­mi­yo­ruz. Tür­ki­ye’nin 33 yaş or­ta­la­ma­da­ki nü­fu­su­nun en temel gös­ter­ge­si budur.

İnsan­lar neden bu üç mes­le­ğe yö­ne­li­yor? As­lın­da son de­re­ce yük­sek vasıf ve uz­man­lık is­te­yen bu mes­lek dal­la­rı­nı bile, ucuz per­so­ne­le ortam sağ­lar hale ge­ti­re­rek ni­te­lik­siz­leş­ti­ren bir an­la­yış hakim oldu.

Çünkü in­san­lar en çabuk bu alan­lar­da iş bu­la­cak­la­rı­nı dü­şü­nü­yor­lar. Üs­te­lik al­dık­la­rı üc­ret­ler de bir fab­ri­ka­da ya da tar­la­da ça­lış­mak­tan çok fark­lı değil. Yok­sul­luk sı­nı­rı­nın alt li­mi­ti­nin 120 bin TL’lere ulaş­tı­ğı bir ül­ke­de kimse as­ga­ri ücret ver­me­mek­le övün­me­sin.

Ça­lış­ma ko­şul­la­rın­dan eski ka­fa­lı iş­ve­ren an­la­yı­şı­na, ve­ri­len üc­ret­ten sos­yal hak­la­ra kadar ge­le­ce­ğin eko­no­mi­si­ne uyum sağ­la­ma­yan iş­let­me­ler, bir de açlık sı­nı­rı­nın biraz üze­rin­de rakam ve­re­rek bunu övün­me ve­si­le­si ya­pa­maz.

Kamu yö­ne­ti­mi de me­se­le­yi iş­ve­ren ke­si­me yük­le­yip, ağır ma­li­yet­ler­le karşı kar­şı­ya bı­rak­tı­ğı­nı, insan ça­lış­tır­ma­nın ce­za­lan­dı­rıl­dı­ğı bir sis­tem ya­rat­ma­nın ve­ba­lin­den ka­ça­maz. El­bet­te bu tablo bir bi­ri­kim eseri. Ama o bi­ri­ki­min se­be­bi eko­no­mi so­run­lar ya da re­ka­bet ede­me­yen bir yapı değil. Ta­ma­men yan­lış eko­no­mik ter­cih­le­rin çık­tı­sı­nı ya­şı­yo­ruz.