Dünya eko­no­mi­sin­de tar­tış­ma­lar bü­yü­yor; Grön­land ve Mer­co­sur An­laş­ma­sı üze­rin­den rest­leş­me­ler ya­şa­nı­yor; Çin ve ABD ara­sın­da kri­tik mi­ne­ral­ler üze­rin­den ti­ca­ret sa­vaş­la­rın­da ipler ge­ri­li­yor; Davos’ta yapay ze­kâ­nın ya­ra­tı­cı yı­kı­mı ko­nu­şu­lu­yor; bi­zim­ki­ler para pe­şin­de, onun da al­gı­sı sa­tı­lı­yor.

Geç­ti­ği­miz hafta Mer­kez Ban­ka­sı Baş­ka­nı Fatih Ka­ra­han ile bir­lik­te önce Lond­ra, ar­dın­dan New York zi­ya­ret­le­rin­de bu­lu­nan Ha­zi­ne ve Ma­li­ye Ba­ka­nı Meh­met Şim­şek, yine gitti; an­lat­tı döndü.

Peki eli­miz­de somut ne var? Ya­pı­lan ha­ber­le­re ba­kar­sa­nız yine eli boş döndü. Çünkü somut bir­ta­kım ge­liş­me­ler­den bah­set­mek ye­ri­ne, dün­ya­da 88 tril­yon dolar var­lı­ğı yö­ne­ten 800’ü aşkın ki­şiy­le bu­lu­şul­du­ğu ha­be­ri tek konu.

Ora­da­ki top­lan­tı­lar­dan yan­sı­yan­la­ra bak­tı­ğı­nız­da, açık­la­ma­la­rı esas alır­sa­nız, de­ği­şik bir şey söy­len­me­di­ği­ni de or­ta­da. Şim­şek ilk gö­re­ve gel­di­ğin­den beri aynı şeyi ya­şa­yıp, ben­zer ha­ber­le­ri gö­rü­yo­ruz.

Gö­re­vi­ne baş­lar baş­la­maz Uzak­do­ğu’ya giden bu­ra­da önem­li gö­rüş­me­ler yap­tı­ğı an­la­tı­lan, ar­dın­dan Kör­fez ül­ke­le­ri­ne dönüp 50 tril­yon do­la­rı yö­ne­ten­ler­le bu­luş­tu­ğu ifade edi­len ha­ber­le­rin ay­nı­sı­nı, mekân ve rakam de­ği­şi­miy­le bir­lik­te oku­yup du­ru­yo­ruz.

Sonuç ne? Carry trade pa­ra­sı dı­şın­da tek kuruş çe­ke­me­yen, elin­de bir proje ol­ma­dan ‘sa­de­ce önem­li ol­du­ğu­mu­zu an­la­ta­rak’ para top­la­ya­ca­ğı­nı zan­ne­den, dü­zel­ti­len ra­kam­la­ra içe­ri­de­ki­le­rin de dı­şa­rı­da­ki­le­rin de inan­ma­sı­nı bek­le­yen, günün so­nun­da satın alma gü­cü­nü çö­ker­tip, iç pi­ya­sa­yı dur­du­ra­rak rakam pe­şin­de koşan bir an­la­yış.

Ama biz yine 88 tril­yon do­la­rı yö­ne­ten­ler­le ya­pı­lan bu­luş­ma­yı oku­mak­la ye­tin­dik. Bunun dı­şın­da somut bir şey var mı? Yok. Daha önce var mıydı? Yoktu. So­nuç­ta or­ta­ya bir şey çıktı mı? Çık­ma­dı.

En baş­tan pa­ra­nın ter­cih­le­ri­nin de­ğiş­ti­ği­ni, yeni bir eko­no­mik sis­tem için­de ol­du­ğu­mu­zu an­la­ma­yan, 2 binli yıl­lar­da­ki gibi pa­ra­sal ge­niş­le­me ha­ya­liy­le or­ta­lar­da do­la­şan bir eko­no­mi yö­ne­ti­mi bakış açı­sıy­la, sa­de­ce kuru tutup, enf­las­yo­nu al­gıy­la dü­şü­re­ce­ği­ni zan­ne­den, kar­şı­lı­ğın­da bütçe açığı ve faiz öde­me­sin­de pat­la­ma ya­ra­tan bir fo­toğ­raf­la karşı kar­şı­ya­yız.

Üs­te­lik bunu ya­par­ken tü­ke­ti­ci­den reel sek­tö­re kadar her­ke­sin zor du­ru­mu­nun de­rin­leş­me­si­ne de neden olun­du. Ama çok garip bir şe­kil­de halen aynı tür­kü­yü din­le­yip du­ru­yo­ruz.

Hatta sabit kur, gö­re­ce yük­sek fa­iz­le eko­no­mi­nin do­la­ri­zas­yo­nu­nu çö­ze­me­yip, KKM’nin fa­tu­ra­sı­nı dile ge­tir­me­den kur­tul­mak­tan bile söz et­ti­ler.

Oysa do­la­ri­ze olmuş bir eko­no­mi­yi bir de üze­ri­ne yas­tık altı altın ta­sar­ruf­la­rı­nın pat­la­dı­ğı bir bi­çi­me sok­tu­lar. Tür­ki­ye’nin dö­nü­şen ve de­ği­şen eko­no­mi­de çok büyük şans­la­rı ol­du­ğu­nu dü­şü­nü­yo­rum.

Star­tup eko­sis­te­min­den, ye­ni­le­ne­bi­lir ener­ji tek­no­lo­ji­le­ri­ne kadar bir­çok me­se­le­nin ana mer­ke­zi ola­bi­li­riz. Ama bu alan­da ne bir proje var; ne de ger­çek­çi bir niyet. Sa­de­ce zen­gi­ne gidip para is­ti­yo­ruz, her se­fe­rin­de de na­si­hat­la geri dö­nü­yo­ruz. Bunu an­la­ya­bil­mek ve pa­ra­dig­ma­nın de­ğiş­ti­ği­ni gör­mek için daha kaç tur ata­cak­sı­nız?