Bir avu­kat ola­rak yıl­lar­dır işçi da­va­la­rı takip edi­yo­rum. Ma­aşı­nı ala­ma­ya­nı, si­gor­ta­sız ça­lış­tı­rı­la­nı, iş ka­za­sın­da sakat ka­la­nı… Hep­si­nin dos­ya­sı fark­lı, ama kor­ku­su aynı.

Du­ruş­ma sa­lo­nun­da de­ğil­dir bu korku.
Yar­gıç kar­şı­sın­da da de­ğil­dir.
Korku iş­çi­yi, şan­ti­ye­de bek­ler.

Tür­ki­ye’de iş­çi­ler da­va­yı kay­bet­mek­ten değil, da­va­yı ka­zan­dık­tan sonra ya­şa­ya­cak­la­rın­dan kor­ku­yor.

Mü­vek­kil­le­rim­le her dosya ön­ce­si aynı ko­nuş­ma­yı ya­pı­yo­rum. Hu­ku­ku an­la­tı­yo­rum, yasal hak­la­rı­nı sı­ra­lı­yo­rum. Ama asıl me­se­le, hu­ku­ki me­tin­ler bit­tik­ten sonra baş­lı­yor. Ses al­ça­lı­yor, cüm­le­ler yarım ka­lı­yor:

“Dava açar­sak… Bir daha büyük şan­ti­ye­ler­de ça­lı­şa­ma­yız.”
Bu korku soyut değil. Bu korku ör­güt­lü.

İnşaat sek­tö­rün­de her­ke­sin bil­di­ği ama resmî ka­yıt­lar­da asla yer al­ma­yan bir uy­gu­la­ma var:

“Dava açan ya da hak­kı­nı ara­yan iş­çi­nin is­mi­nin üstü kır­mı­zı ka­lem­le çi­zi­lir.” O iş­çi­ye özel­lik­le in­şa­at fir­ma­la­rı bir daha iş ver­mez.

Bu bir me­ta­for değil; bu bir fiş­le­me dü­ze­ni­dir.

Hak ara­yan işçi, gö­rün­mez bir lis­te­ye ya­zı­lır. Ne mah­ke­me ka­ra­rı var­dır or­ta­da, ne sa­vun­ma hakkı. Ama sonuç net­tir: Büyük pro­je­ler­de iş yok. Ka­pı­lar ka­pa­lı­dır.

Bugün hak ara­yan iş­çi­ye açık­ça şu mesaj ve­ri­lir:
“Ya su­sar­sın ya aç ka­lır­sın.”

Bu, bi­rey­sel fir­ma­la­rın keyfi tu­tu­mu de­ğil­dir. Bu, yıl­lar­dır göz yu­mu­lan, de­net­len­me­yen, hatta ses­siz­ce onay­la­nan bir sö­mü­rü re­ji­mi­dir. Kamu adına iş yapan, kamu iha­le­le­riy­le bü­yü­yen fir­ma­lar dahi iş­çi­ye hu­ku­ku ya­sak­la­mak­ta­dır.

So­ru­yo­rum:
Hak ara­yan işçi “sa­kın­ca­lı”ysa, hak­kı­nı gasp eden nedir?
Mak­bul mü­te­ah­hit midir?

Ana­ya­sa’da hak arama öz­gür­lü­ğü ya­zı­yor. İş Ka­nu­nu’nda ay­rım­cı­lık ya­sa­ğı açık. Ama şan­ti­ye­de ge­çer­li olan kır­mı­zı ka­lem­dir.

Bu ül­ke­de bir işçi, “Dava açar­sam ço­cu­ğu­ma ekmek gö­tü­re­mem” kor­ku­su ya­şı­yor­sa, bu­ra­da me­se­le bi­rey­sel bir uyuş­maz­lık değil; sis­tem­sel bir ada­let­siz­lik­tir.

Hak ara­ma­nın be­de­li­nin iş­siz­lik ol­du­ğu bir yerde ada­let yok­tur.
Sa­de­ce sus­kun­luk var­dır.