Dünya fokor fokor kay­nı­yor. Her gün bir yer­ler­de savaş çı­kı­yor. Bu ara­lar olan her şey de doğ­ru­dan ül­ke­mi­zin yanı ba­şın­da olu­yor. Ya da bizim eko­no­mik ge­rek­çe­le­ri­mi­zi et­ki­le­yecek şe­kil­de ger­çek­le­şi­yor.

Tabi bu durum kı­rıl­gan bir eko­no­mi­ye sahip olan ül­ke­mi­zi daha da kı­rıl­gan ya­pı­yor. Bizim eko­no­mi­miz neden böyle. Ener­ji­nin yak­la­şık %70-75’i ithal edil­mek­te­dir ve bu da yıl­lık or­ta­la­ma 60 ila 100 mil­yar dolar ara­sın­da bir ener­ji it­ha­la­tı an­la­mı­na gelir. Pet­rol ve do­ğal­gaz fi­yat­la­rı yük­sel­di­ğin­de Tür­ki­ye’nin dış öde­me­le­ri hemen artar ve eko­no­mi bun­dan doğ­ru­dan et­ki­le­nir.

Bir diğer önem­li sorun cari açık­tır. Tür­ki­ye ge­nel­lik­le üret­ti­ğin­den daha faz­la­sı­nı tü­ket­mek­te­dir. Ör­ne­ğin ih­ra­cat yak­la­şık 250 mil­yar dolar ci­va­rın­day­ken it­ha­lat 350 mil­yar do­la­ra yak­laş­mak­ta­dır. Bu da yak­la­şık 40-50 mil­yar do­lar­lık bir açık or­ta­ya çı­ka­rır. Bu açık borç­lan­ma ya da ya­ban­cı ser­ma­ye ile ka­pa­tıl­dı­ğı için eko­no­mi dış fi­nans­ma­na ba­ğım­lı hale gelir.

Tür­ki­ye’nin döviz ih­ti­ya­cı da ol­duk­ça yük­sek­tir. Top­lam dış borç yak­la­şık 450 mil­yar dolar se­vi­ye­sin­de­dir ve her yıl 200 mil­yar do­la­rın üze­rin­de bor­cun çev­ril­me­si ge­rek­mek­te­dir. Bu durum, ül­ke­nin sü­rek­li döviz bul­mak zo­run­da ol­du­ğu an­la­mı­na gelir. Döviz gi­ri­şin­de bir azal­ma ol­du­ğun­da ise kur hızla yük­se­lir ve eko­no­mik den­ge­ler bo­zu­lur.

Bütün bu olum­suz ge­rek­çe­le­re bir de ülke için­de­ki ka­mu­nun is­ra­fı ve ye­rel­den baş­la­ya­rak yol­suz­luk olay­la­rı da halkı eko­no­mik ola­rak gü­ve­necek kay­nak­lar­dan uzak­laş­tı­rı­yor. Va­tan­daş­lar da doğal ola­rak başka yol­lar­la ken­di­ni gü­ven­de tut­mak is­ti­yor. Buna ek ola­rak Tür­ki­ye’de do­la­ri­zas­yon yük­sek­tir. Yani va­tan­daş­lar ve şir­ket­ler ta­sar­ruf­la­rı­nı Türk li­ra­sı ye­ri­ne döviz veya altın ola­rak tutma eği­li­min­de­dir. Bu durum Türk li­ra­sı­na olan gü­ve­ni za­yıf­la­tır ve kur ar­tış­la­rı­nın enf­las­yo­na hızlı bir şe­kil­de yan­sı­ma­sı­na neden olur.

Yük­sek enf­las­yon da kı­rıl­gan­lı­ğın önem­li bir gös­ter­ge­si­dir. Son yıl­lar­da enf­las­yon oran­la­rı yüzde 50-70 ban­dın­da sey­ret­miş­tir. Tür­ki­ye’nin coğ­ra­fi ko­nu­mu da eko­no­mik kı­rıl­gan­lı­ğı ar­tı­ran bir fak­tör­dür. Orta Doğu, Kaf­kas­ya ve Doğu Av­ru­pa gibi je­opo­li­tik açı­dan risk­li böl­ge­le­rin or­ta­sın­da yer al­mak­ta­dır. Bu böl­ge­ler­de ya­şa­nan sa­vaş­lar ve kriz­ler Tür­ki­ye’yi doğ­ru­dan et­ki­ler. Ör­ne­ğin Rus­ya-Uk­ray­na Sa­va­şı son­ra­sın­da ener­ji fi­yat­la­rı hızla art­mış, bu da Tür­ki­ye’nin it­ha­lat ma­li­yet­le­ri­ni yük­selt­miş ve enf­las­yo­nu ar­tır­mış­tır.

Özet­le Tür­ki­ye eko­no­mi­si­nin kı­rıl­gan ol­ma­sı­nın temel ne­de­ni, döviz ih­ti­ya­cı­nın yük­sek ol­ma­sı ve bu ih­ti­ya­cın büyük öl­çü­de dış kay­nak­lar­la kar­şı­lan­ma­sı­dır. Bu ne­den­le Tür­ki­ye, yakın coğ­raf­ya­da ya­şa­nan kriz­ler­den diğer bir­çok ül­ke­ye göre daha hızlı ve daha güçlü şe­kil­de et­ki­len­mek­te­dir.