Yakın za­ma­na kadar hu­kuk­çu­la­rın tar­tış­tı­ğı so­ru­lar daha ba­sit­ti. Bir zarar doğ­muş­sa fail ara­nır, kusur bu­lu­nur, so­rum­lu­luk tes­pit edi­lir­di. Bugün ise mah­ke­me sa­lon­la­rı­nın ka­pı­sı­nı yeni bir aktör zor­lu­yor: Yapay zekâ.

Ancak işin il­ginç yanı şu: Yapay zekâ karar ve­re­bi­li­yor, içe­rik üre­te­bi­li­yor, insan sesi tak­lit ede­bi­li­yor, sahte gö­rün­tü­ler oluş­tu­ra­bi­li­yor; fakat hâlâ mah­ke­me önüne çı­ka­rı­la­mı­yor. Çünkü hukuk dü­zen­le­ri yapay ze­kâ­yı bir "kişi" ola­rak değil, bir araç ola­rak gö­rü­yor. Bu ne­den­le so­rum­lu­luk ma­ki­ne­de değil, onu ge­liş­ti­ren, kul­la­nan veya de­net­le­me­yen ki­şi­ler­de ara­nı­yor.

Son ay­lar­da Tür­ki­ye'de ve dün­ya­da ya­şa­nan ge­liş­me­ler, hukuk ile tek­no­lo­ji­nin çar­pış­ma­sı­nın artık te­orik bir tar­tış­ma ol­mak­tan çık­tı­ğı­nı gös­te­ri­yor.

Tür­ki­ye'de özel­lik­le de­ep­fa­ke ola­rak ad­lan­dı­rı­lan yapay zekâ üre­ti­mi sahte gö­rün­tü ve ses­ler ciddi bir teh­dit ha­li­ne geldi. Bir ki­şi­nin yü­zü­nün veya se­si­nin izin­siz kul­la­nı­la­rak sahte içe­rik üre­til­me­si; ki­şi­lik hak­la­rı, özel ha­ya­tın giz­li­li­ği ve ki­şi­sel ve­ri­le­rin ko­run­ma­sı ba­kı­mın­dan hu­ku­ki so­run­lar do­ğu­ru­yor. Hu­kuk­çu­lar, bu tür içe­rik­le­rin Türk Me­de­ni Ka­nu­nu ve mev­cut ceza hü­küm­le­ri kap­sa­mın­da dava ko­nu­su ya­pı­la­bi­le­ce­ği­ni be­lir­ti­yor­lar.

Da­ha­sı, Tür­ki­ye Büyük Mil­let Mec­li­si'nde yapay zekâ kay­nak­lı hak ih­lal­le­ri­ne iliş­kin yeni dü­zen­le­me tek­lif­le­ri gün­dem­de. Bu tek­lif­ler, de­ep­fa­ke içe­rik­le­rin ya­yıl­ma­sı ha­lin­de yal­nız­ca içe­ri­ği üre­ten­le­ri değil, bun­la­rı ya­yım­la­yan di­ji­tal plat­form­la­rı da so­rum­lu tut­ma­yı amaç­lı­yor.

As­lın­da sorun yal­nız­ca sahte gö­rün­tü­ler değil.

Yapay zekâ ile ha­zır­la­nan bir hu­ku­ki di­lek­çe­de hata ya­pı­lır­sa so­rum­lu­luk kime ait ola­cak? Yapay ze­kâ­nın ver­di­ği yan­lış bir tav­si­ye ne­de­niy­le bir şir­ket zarar eder­se he­sa­bı kim ve­recek? Bir banka kredi de­ğer­len­dir­me­sin­de al­go­rit­mik hata ya­par­sa mağ­du­ri­ye­tin mu­ha­ta­bı kim ola­cak?

Bugün Türk hu­ku­ku­nun ver­di­ği cevap ol­duk­ça net: Yapay zekâ so­rum­lu de­ğil­dir; onu kul­la­nan veya ge­liş­ti­ren ger­çek ve tüzel ki­şi­ler so­rum­lu­dur. Zarar doğ­du­ğun­da Borç­lar Hu­ku­ku hü­küm­le­ri iş­le­ti­lecek, kusur veya ihmal araş­tı­rı­la­cak­tır.

Önü­müz­de­ki yıl­lar­da en büyük hu­ku­ki mü­ca­de­le­ler­den biri de telif hak­la­rı ala­nın­da ya­şa­na­cak gibi gö­rü­nü­yor. Yapay zekâ sis­tem­le­ri­nin mil­yon­lar­ca kitap, fo­toğ­raf, ma­ka­le ve sanat ese­ri­ni kul­la­na­rak eği­til­di­ği bi­li­ni­yor. Tür­ki­ye'de de hu­kuk­çu­lar, te­lif­li eser­le­rin yapay zekâ eği­ti­min­de kul­la­nıl­ma­sı ha­lin­de eser sa­hip­le­ri­nin hak­la­rı­nın nasıl ko­ru­na­ca­ğı so­ru­su­na cevap arı­yor.

Bir başka tar­tış­ma ise ki­şi­sel ve­ri­ler ko­nu­sun­da or­ta­ya çı­kı­yor. Yapay zekâ sis­tem­le­ri­nin ses ka­yıt­la­rı­nı, gö­rün­tü­le­ri ve bi­yo­met­rik ve­ri­le­ri iş­le­me­si, KVKK ba­kı­mın­dan yeni risk­ler ya­ra­tı­yor. Özel­lik­le de­ep­fa­ke üre­ti­min­de kul­la­nı­lan yüz ve ses ve­ri­le­ri­nin açık rıza ol­ma­dan iş­len­me­si ciddi hu­ku­ki so­nuç­lar do­ğu­ra­bi­lecek bir alan ola­rak gö­rü­lü­yor.

Bütün bun­lar gös­te­ri­yor ki hukuk, yeni bir suçlu ti­piy­le değil, yeni bir araç­la karşı kar­şı­ya. Tıpkı mat­ba­anın, te­le­fo­nun veya in­ter­ne­tin or­ta­ya çık­tı­ğı dö­nem­ler­de ol­du­ğu gibi bugün de tek­no­lo­ji hu­ku­kun sı­nır­la­rı­nı zor­lu­yor.

Fakat de­ğiş­me­yen bir ilke var:
Mah­ke­me­ler henüz al­go­rit­ma­la­rı yar­gı­la­mı­yor. Mah­ke­me­ler hâlâ in­san­la­rı yar­gı­lı­yor.

Bu ne­den­le ge­le­ce­ğin en önem­li so­ru­su "Yapay zekâ suç iş­le­ye­bi­lir mi?" değil; "Yapay zekâ kul­la­nı­la­rak iş­le­nen bir za­rar­dan kim so­rum­lu tu­tu­la­cak?" so­ru­su ola­cak.

Gö­rü­nen o ki yakın ge­le­cek­te hâ­kim­ler, avu­kat­lar ve sav­cı­lar yal­nız­ca ka­nun­la­rı değil; al­go­rit­ma­la­rı, veri set­le­ri­ni ve yapay zekâ mo­del­le­ri­ni de oku­mak zo­run­da ka­la­cak­lar. Çünkü di­ji­tal çağın ada­let te­ra­zi­sin­de artık yal­nız in­san­lar değil, on­la­rın üret­ti­ği ma­ki­ne­ler de tar­tı­lı­yor.