Bir za­man­lar bu ül­ke­nin haber di­lin­de “okul sal­dı­rı­sı” diye bir baş­lık yoktu. Okul, en azın­dan si­lah­lı şid­det açı­sın­dan, top­lu­mun son sı­ğı­nak­la­rın­dan bi­riy­di. Ka­pı­sın­dan gi­ril­di­ğin­de dı­şa­rı­da­ki kavga, hu­su­met, öfke ge­ri­de ka­lır­dı. Öğ­ret­men­le öğ­ren­ci­nin, ço­cu­ğun ka­lem­le ta­nış­tı­ğı o ala­nın, kur­şun­la anıl­ma­sı akla bile gel­mez­di.

Ama artık ge­li­yor. Hem de art arda.

Önce Si­ve­rek’te bir mes­lek li­se­sin­de eski bir öğ­ren­ci­nin okula girip ateş aç­tı­ğı, çok sa­yı­da öğ­ren­ci ve öğ­ret­me­nin ya­ra­lan­dı­ğı ha­be­ri­ni oku­duk. Daha bu ola­yın sar­sın­tı­sı din­me­den Kah­ra­man­ma­raş’ta bir or­ta­okul­da bu kez bir öğ­ren­ci­nin si­lah­la ar­ka­daş­la­rı­na ve öğ­ret­me­ni­ne ateş aç­tı­ğı bil­gi­si düştü ek­ran­la­ra. İki olay ara­sın­da­ki süre bir gün­den bile kı­say­dı. Daha dün “is­tis­na” diye ko­nu­şu­lan bir durum, bugün “tek­rar” ha­li­ne geldi.

Bu tab­lo­ya ba­kar­ken, in­sa­nın aklı ister is­te­mez yıl­lar­dır dün­ya­nın başka ül­ke­le­rin­de ya­şa­nan o ka­ran­lık ör­nek­le­re gi­di­yor. Bir li­se­de iki öğ­ren­ci­nin ar­ka­daş­la­rı­nı hedef al­dı­ğı ve mo­dern okul sal­dı­rı­la­rı kav­ra­mı­nı li­te­ra­tü­re sokan olay… İlko­kul ço­cuk­la­rı­nın hedef alın­dı­ğı sal­dı­rı­lar… Sınıf için­de öğ­ret­me­ni­ne ateş eden öğ­ren­ci­ler… Av­ru­pa’da, Ame­ri­ka’da, Asya’da tek­rar­la­nan ve her se­fe­rin­de “bu nasıl olur” de­dir­ten va­ka­lar…

Uzun süre Tür­ki­ye bu zin­ci­rin dı­şın­da kaldı. Bizde okul şid­de­ti vardı belki; kavga vardı, bı­çak­lan­ma va­ka­la­rı vardı, bi­rey­sel hu­su­met­ler vardı. Ama rast­ge­le ateş açan, ken­di­ni de ölüme gö­tü­ren, “gö­rü­nür olmak” için şid­de­ti araç ha­li­ne ge­ti­ren bu pro­fil yoktu. Bu, başka top­lum­la­rın so­ru­nu gibi gö­rü­lü­yor­du.

Oysa daha önce bu kö­şe­de, dün­ya­da or­ta­ya çıkan bu yeni suç ti­pi­nin Tür­ki­ye’ye de sıç­ra­ya­bi­le­ce­ği­ni yaz­mış­tım. Çünkü suç, yal­nız­ca bi­rey­sel bir pat­la­ma de­ğil­dir; kül­tü­rel ola­rak do­la­şır, medya üze­rin­den öğ­re­ni­lir, tak­lit edi­lir, biçim de­ğiş­ti­re­rek ya­yı­lır. “Okul sal­dır­ga­nı” de­di­ği­miz pro­fil de tam ola­rak böyle doğdu: öf­ke­si­ni bir sah­ne­ye dö­nüş­tü­ren, bi­rey­sel so­ru­nu­nu toplu ce­za­lan­dır­ma­ya çe­vi­ren, ken­di­ni gö­rü­nür kıl­mak için şid­de­ti te­at­ral bir araç ha­li­ne ge­ti­ren yeni bir suçlu tipi.

Bu pro­fi­lin ortak özel­lik­le­ri var:

Yal­nız­laş­ma, öfke bi­rik­tir­me, ken­di­ni de­ğer­siz his­set­me ve dik­kat çekme ar­zu­su.
Ve en önem­li­si, daha önce ya­pıl­mış ben­zer sal­dı­rı­lar­dan ilham alma.
Bu ne­den­le bu suç­lar bu­la­şı­cı­dır. Bir yerde ol­du­ğun­da, başka yerde de olma ih­ti­ma­li artar. Si­ve­rek’ten sonra Kah­ra­man­ma­raş’ta ya­şa­nan tam da bu ris­kin so­mut­laş­mış ha­li­dir. Top­lu­mun ha­fı­za­sı­na bir kez gir­dik­ten sonra, bu eylem bi­çi­mi artık “dü­şü­nü­le­bi­lir” hale gelir. Bu da en teh­li­ke­li eşik­tir.

Bu­ra­da asıl me­se­le si­la­hın ken­di­si kadar, bu psi­ko­lo­ji­nin oluş­tu­ğu ze­min­dir. Oku­lun artık yal­nız­ca eği­tim ve­ri­len bir yer değil, aynı za­man­da bas­tı­rıl­mış duy­gu­la­rın ta­şın­dı­ğı bir sos­yal alan ha­li­ne gel­me­si… Aile­le­rin çö­zül­me­si… Di­ji­tal dün­ya­nın şid­de­ti nor­mal­leş­ti­ren dili… Yal­nız­la­şan genç­lik… Ve en önem­li­si, erken uyarı me­ka­niz­ma­la­rı­nın yok­lu­ğu.

Çünkü bu sal­dı­rı­lar bir anda olmaz. Ön­ce­sin­de işa­ret­ler var­dır. İçine ka­pan­ma, teh­dit­kâr söy­lem­ler, şid­det ta­kın­tı­sı, ken­di­ni dış­lan­mış his­set­me, öğ­ret­men ve ak­ran­lar­la kopuş. Bu işa­ret­ler gö­rül­mez ya da cid­di­ye alın­maz­sa, sonuç bazen geri dö­nül­mez olur.

Tür­ki­ye artık yeni bir ger­çek­le karşı kar­şı­ya. Bu, alı­şık ol­du­ğu­muz suç tip­le­rin­den fark­lı. Fail çoğu zaman ör­güt­lü değil. Bir çıkar amacı yok. Kaçma planı yok. Hatta çoğu zaman ha­yat­ta kalma ni­ye­ti bile yok. Bu yüz­den kla­sik gü­ven­lik ref­leks­le­ri ye­ter­siz ka­lı­yor.

Bu yeni suç tipi, ön­le­yi­ci psi­ko­lo­jik ve sos­yal ted­bir­ler ge­rek­ti­ri­yor. Okul gü­ven­li­ği sa­de­ce ka­pı­ya ko­nu­lan bir gö­rev­liy­le sağ­la­na­maz. Reh­ber­lik sis­tem­le­ri­nin güç­len­di­ril­me­si, risk­li öğ­ren­ci­le­rin erken tes­pi­ti, öğ­ret­men­le­rin bu ko­nu­da eği­til­me­si, aile-okul ile­ti­şi­mi­nin ar­tı­rıl­ma­sı artık bir ter­cih değil zo­run­lu­luk.

Yıl­lar­ca “bizde olmaz” de­ni­len bir suç bi­çi­mi artık ka­pı­mız­da değil, içi­miz­de. Si­ve­rek ve Kah­ra­man­ma­raş bunun acı gös­ter­ge­si.